Το πρόβλημα που επέλεξα να αναλύσω προέκυψε κατά τη διάρκεια μιας διδασκαλίας στο μάθημα της Γλώσσας, η οποία πραγματοποιήθηκε ημέρα Παρασκευή. Από την αρχή κιόλας του μαθήματος, παρατήρησα ότι οι μαθητές εμφάνιζαν σημάδια κόπωσης και μειωμένης συγκέντρωσης, γεγονός αναμενόμενο ίσως λόγω του ότι ήταν η τελευταία ημέρα της σχολικής εβδομάδας. Πολλά παιδιά κοιτούσαν έξω από το παράθυρο, άλλα άνοιγαν και έκλειναν τα μολύβια τους χωρίς λόγο, ενώ παρατηρήθηκαν και συζητήσεις μεταξύ τους άσχετες με το μάθημα. Αυτή η γενικότερη διάχυτη ανησυχία επηρέασε σημαντικά τη ροή του μαθήματος, κάνοντάς το να κυλά με αργό ρυθμό και με συνεχείς διακοπές.

Το περιεχόμενο του μαθήματος ήταν ιδιαίτερα απαιτητικό για την ηλικία των παιδιών. Επρόκειτο για την εισαγωγή νέων εννοιών που σχετίζονταν με τη μορφή και τα μέρη ενός γράμματος: τον αποστολέα, τον παραλήπτη, την ημερομηνία, την προσφώνηση, το κυρίως σώμα του γράμματος και την υπογραφή. Παρά το γεγονός ότι χρησιμοποίησα εποπτικό υλικό (εικόνες από επιστολές), διαπίστωσα ότι οι μαθητές δυσκολεύονταν να συγκρατήσουν όλες αυτές τις πληροφορίες ταυτόχρονα. Η μεγαλύτερη πρόκληση, ωστόσο, ήρθε κατά το στάδιο της παραγωγής γραπτού λόγου. Ζήτησα από τα παιδιά να γράψουν δύο προτάσεις που θα μπορούσαν να αποτελέσουν το περιεχόμενο ενός φανταστικού γράμματος προς έναν φίλο τους. Εκεί διαπίστωσα ότι η πλειοψηφία των μαθητών δυσκολευόταν σημαντικά στη δόμηση μιας ολοκληρωμένης πρότασης. Η έννοια της πρότασης ως «ποιος κάνει τι» – δηλαδή το υποκείμενο, το ρήμα και το αντικείμενο – είτε δεν είχε γίνει πλήρως κατανοητή σε προηγούμενα μαθήματα, είτε τα παιδιά δεν μπορούσαν να την εφαρμόσουν στην πράξη λόγω της κούρασης.

Τρόπος αντιμετώπισης

Είχαμε σκεφτεί από πριν ότι λόγω της ημέρας (Παρασκευή) τα παιδιά θα ήταν πιθανότατα κουρασμένα και ανήσυχα. Για τον λόγο αυτό, προσπαθήσαμε με κάθε τρόπο να κρατήσουμε αμείωτο το ενδιαφέρον τους και να αντιμετωπίσουμε την αναστάτωση. Συγκεκριμένα:

Αλλαγή έντασης και τονικότητας της φωνής: Εναλλάσσαμε συνεχώς την ένταση της φωνής μας, μιλώντας άλλοτε πιο δυνατά για να τονίσουμε ένα σημείο και άλλοτε πιο σιγά, σχεδόν ψιθυριστά, για να κεντρίσουμε την περιέργειά τους. Αλλάζαμε επίσης τον ρυθμό της ομιλίας μας – γρήγορα σε σημεία που θέλαμε να δώσουμε ενθουσιασμό και πιο αργά όταν εξηγούσαμε δύσκολες έννοιες.

Χειρονομίες και εκφράσεις του προσώπου: Χρησιμοποιήσαμε έντονες χειρονομίες και ζωηρές εκφράσεις του προσώπου για να συνοδεύσουμε όσα λέγαμε. Για παράδειγμα, όταν εξηγούσαμε την έννοια του «αποστολέα», δείχναμε τον εαυτό μας και κάναμε κίνηση σαν να γράφουμε, ενώ για τον «παραλήπτη» δείχναμε προς τα παιδιά.

Κίνηση μέσα στην τάξη: Δεν μείναμε ακίνητοι πίσω από την έδρα, αλλά περπατούσαμε ανάμεσα στα θρανία, πλησιάζοντας τα παιδιά που έχαναν την προσοχή τους και δίνοντάς τους ένα διακριτικό ερέθισμα για να επανέλθουν.

Εναλλαγή δραστηριοτήτων: Προσπαθήσαμε να εναλλάσσουμε γρήγορα τις δραστηριότητες, ώστε να μην προλάβουν να βαρεθούν: λίγη προφορική εξήγηση, μετά μια ερώτηση σε όλη την τάξη, μετά δείξιμο σε εικόνα, μετά μια μικρή ατομική άσκηση.

Παρά τις συνεχείς προσπάθειές μας να τραβήξουμε την προσοχή των παιδιών με την αλλαγή της φωνής, τις χειρονομίες και την κίνηση, τα αποτελέσματα δεν με ικανοποίησαν. Οι τεχνικές αυτές λειτούργησαν μόνο προσωρινά – για λίγα λεπτά μετά από κάθε αλλαγή η προσοχή επέστρεφε, αλλά σύντομα χανόταν ξανά.Συνοψίζοντας, το μάθημα δεν πέτυχε τους στόχους του όσον αφορά την παραγωγή γραπτού λόγου. Οι μαθητές κατανόησαν σε έναν βαθμό τα μέρη του γράμματος, αλλά δυσκολεύτηκαν πολύ να εφαρμόσουν τη γνώση της πρότασης σε ένα δημιουργικό γραπτό πλαίσιο. Η μειωμένη συγκέντρωση λόγω ημέρας, σε συνδυασμό με τη δυσκολία των νέων εννοιών, δημιούργησε μια εκπαιδευτική συνθήκη την οποία δεν κατάφερα να διαχειριστώ πλήρως αποτελεσματικά.